Voor wie geiten heeft – of erover twijfelt
Twee dwerggeiten in de tuin klinkt simpel. In de praktijk komt er meer bij kijken dan een hok en een baal hooi: een omheining die echt dicht is, een pens die niet van plotselinge veranderingen houdt, en een lange lijst planten waar ze niet aan mogen komen. Op deze pagina staat wat we daarover weten, met de cijfers en de twijfelgevallen erbij.
01 — Achtergrond
Dwerggeit is geen ras maar een verzamelnaam voor kleine geitenrassen uit West-Afrika. Ze zijn niet gefokt om veel melk of vlees te geven, maar juist klein, compact en opvallend sociaal gebleven.
De voorouders van onze dwerggeiten lopen nog steeds rond in West- en Centraal-Afrika, waar ze als West-Afrikaanse dwerggeit (ook wel Djallonké of Fouta Djallon) bekendstaan. Ze zijn klein, sober en behoorlijk ziekteresistent.
In de jaren vijftig kwamen de eerste dieren via dierentuinen in de Verenigde Staten terecht. Daar is verder gefokt met wat nu de African Pygmy goat heet. Pas in de jaren zeventig en tachtig volgde Europa, eerst in dierentuinen en op kinderboerderijen, daarna bij hobbyhouders. De Nigerian Dwarf is een aparte lijn: ook klein, maar met opvallend romige melk.
Geiten zijn geen kleine schapen. Ze zijn nieuwsgierig, klimmen graag en willen alles onderzoeken wat nieuw is. Een geit die zich verveelt gaat op de omheining staan, aan de paaltjes knagen of de tuin opnieuw inrichten.
Ze zijn ook uitgesproken sociaal. Binnen de kudde ligt de rangorde vast en wordt die regelmatig bevestigd met kopstoten, meestal zonder bloed. Eenzaamheid verdragen ze slecht: een alleenstaande geit gaat schreeuwen, verliest eetlust en krijgt daar op den duur echte gezondheidsproblemen van. Houd dus altijd minimaal twee dieren – twee geiten, of een geit met een gecastreerde bok.
| Ras | Schofthoogte | Gewicht | Herkomst | Waar je op moet rekenen |
|---|---|---|---|---|
| West-Afrikaanse dwerggeit | 40 – 50 cm | 20 – 30 kg | West-Afrika | Sober, vruchtbaar en goed bestand tegen warmte. Geeft minder melk dan de Nigerian Dwarf. |
| African Pygmy goat | 40 – 55 cm | 25 – 40 kg | Verenigde Staten | De bekendste dwerggeit. Compact en gespierd, het hele jaar door vruchtbaar. |
| Nigerian Dwarf | 43 – 55 cm | 25 – 35 kg | Nigeria, via de VS | Bekend om de romige melk met een hoog vet- en eiwitgehalte. Interessant als je zelf kaas wilt maken. |
| Australische miniatuurgeit | 43 – 60 cm | 25 – 45 kg | Australië | Ontwikkeld als huisdierras, gevoelig voor overvoeding. |
Deze maten zijn richtlijnen. Keuringsverenigingen hanteren verschillende eisen en binnen elk ras bestaan lichte en zware lijnen.
02 — Voorbereiding
Het aantal mensen dat na een half jaar twee geiten van de hand wil doen is niet klein. Bijna altijd gaat het mis op dezelfde vier punten: ruimte, tijd, regels of geld. Loop ze vooraf door.
Reken op minimaal 2 m² droge stalruimte per dier – liever 3 tot 4 m², want geiten zoeken graag een eigen plek op. Daarnaast hebben ze buitenruimte nodig: 10 tot 15 m² per geit, met hoogteverschillen om op te klimmen.
Belangrijker dan de oppervlakte is de omheining. Ga uit van 1,2 tot 1,5 meter hoog, met kleinmazig gaas en stevige palen, en sluit de onderkant af. Geiten wurmen zich door een gat dat ze net zo breed als hun kop achten.
Reken op ongeveer een kwartier per dag voor voeren, water en controle. Dat is niet veel, maar het moet élke dag. Daar komt per week een half uur tot een uur bij voor mest en strooisel, en elke 6 tot 8 weken een half uur voor het bekappen van de hoeven. Verder ben je af en toe een ochtend kwijt aan de dierenarts. Geiten zijn geen dieren om een weekend links te laten liggen.
In Nederland geldt voor schapen en geiten – ook bij één of twee dieren in de tuin:
In België gelden vergelijkbare verplichtingen, maar de uitwerking verschilt per gewest. Informeer bij het FAVV of bij de regionale diergezondheidsorganisatie voordat je dieren ophaalt.
Ook de gemeente heeft een stem. In woonwijken bepaalt het bestemmingsplan vaak of het houden van vee is toegestaan, en de buurt kan er iets van vinden. Eén telefoontje naar de gemeente voorkomt een hoop gedoe.
Koop bij een fokker waar je de moederdieren kunt zien, niet via een advertentie zonder adres. Vraag wat de dieren gewend zijn te eten, of ze gevaccineerd en ontwormd zijn, en of er bekende gebreken in de bloedlijn zitten.
Koop nooit één enkele geit. Een tweede dier dat er later bijkomt kost de eerste weken strijd en onrust. Twee dieren die samen zijn opgegroeid scheelt maanden gedoe.
03 — Dagelijkse praktijk
De meeste problemen met geiten komen niet door ziekte, maar door een nattig hok, een omheining met zwakke plekken of te lange hoeven. Dit zijn de onderdelen waar het op aankomt.
Een droge, tochtvrije stal met ventilatie boven de dieren, niet erdoorheen. Een betonvloer mag, maar dan met een dikke laag stro of zaagsel erop; een verhoogde plank of pallet blijft het populairst. Ruim natte plekken elke week op en verschoon het strooisel volledig als het vochtig aanvoelt. Geiten liggen liever buiten in de regen dan in een vochtige stal.
Kleinmazig schapengaas op stevige palen, 1,2 tot 1,5 meter hoog. Span geen gladde draad: geiten lopen er niet tegenaan, ze duwen. Controleer de omheining na storm en in het voorjaar op losse palen, ondergravingen en wildgroen dat de dieren over de draad lokt.
Altijd vers water, ook in de winter, in een vaste emmer of drinkbak die niet omvalt. Hooi hangt in een ruif, want voer dat op de grond ligt wordt vies en houdt besmetting met maagdarmwormen in stand. Een mineraalblok alleen is niet genoeg: geiten hebben een zachte tong en krijgen via een blok vaak te weinig binnen.
Elke 6 tot 8 weken bekappen, op natte grond vaker. Werk de zool bij en verwijder losse stukjes, maar blijf weg van levend weefsel. Laat het de eerste keren voordoen door iemand met ervaring: er een gat in knippen levert een kreupel dier op dat weken nodig heeft om te herstellen.
Stronken, stenen, een stevige kabelhaspel, een verhoogd platform: alles waar ze op kunnen klimmen en aan kunnen knagen. Wissel af en toe van plek. Geiten eten graag takken en bladeren; een paar takken van de wilg of de els per week houdt ze uren bezig.
Nieuwe dieren zet je niet zomaar tussen de rest. Laat ze eerst een week naast elkaar in een apart hok wennen, zodat ze elkaar kunnen zien en ruiken. Wat kopstoten en geduw zijn normaal; grijp in als een dier niet meer bij het voer of het hok kan komen.
Zomer. Schaduw is geen luxe. Geiten kunnen slecht tegen hitte en zoeken zelf de schaduw op, maar als die er niet is staan ze uren in de zon. Zet water op twee plekken en controleer bij warm weer extra op maden in wondjes en vieze achterwerken; een vlieg legt daar binnen een dag eitjes.
Winter. Geiten hebben geen zware bescherming nodig en mogen naar buiten, zolang ze een droge, tochtvrije plek kunnen opzoeken. Zorg dat het water niet bevriest en dat de vacht niet nat blijft liggen. Bij vorst eten ze meer ruwvoer; de penswerking produceert dan zelf warmte.
| Wanneer | Wat |
|---|---|
| Elke dag | Water verversen, hooi bijvullen, alle dieren één keer goed bekijken: eetlust, houding, ontlasting |
| Elke week | Natte plekken en mest verwijderen, omheining en hek controleren |
| Elke 6 – 8 weken | Hoeven bekappen, mineralen bijvullen, huid controleren op luizen en teken |
| Elk jaar | CD-T-vaccinatie herhalen, mestonderzoek voor wormen, algemene controle door de dierenarts |
04 — Voeding
Geiten zijn kieskeurige eters met een ingewikkeld spijsverteringsstelsel. Ongeveer negentig procent van wat ze binnenkrijgen hoort ruwvoer te zijn. De rest is aanvulling – of een vergissing die je liever voorkomt.
Hooi, onbeperkt. Vers, groen, goed geroken hooi staat het hele jaar door beschikbaar, dag en nacht. Een volwassen dier eet ruwweg 1 tot 2 kilo per dag. Hooi houdt de pens in beweging en de temperatuur op peil; zonder constante vezels staat de vertering binnen een dag stil.
Water, altijd. Gemiddeld 1 tot 3 liter per dier per dag, meer bij warmte of tijdens de lactatie. Reinig de drinkbak dagelijks: een laag groene aanslag is precies waar bacteriën op wachten.
Mineralen, los aangeboden. Een losse mix werkt beter dan een liksteen, want via een blok krijgen geiten zelden genoeg binnen. Kijk specifiek naar de koper- en seleniumwaarde: geiten hebben meer koper nodig dan schapen, en het aanbod in ons gras is vaak aan de magere kant.
| Onderdeel | Hoeveelheid | Opmerking |
|---|---|---|
| Hooi | 1 – 2 kg | Onbeperkt beschikbaar, in een ruif |
| Water | 1 – 3 liter | Meer bij warm weer en bij zogende geiten |
| Losse mineralen | vrij beschikbaar | Bij voorkeur een mix met koper en selenium |
| Krachtvoer | 0 – 300 g | Alleen voor drachtige, melkgevende of magere dieren |
| Groenvoer en fruittraktatie | een handvol | Als afwisseling, nooit als vervanging van hooi |
De pens is eigenlijk een groot gistvat: micro-organismen breken vezels af en houden zo het hele dier in leven. Een plotseling nieuw rantsoen laat die cultuur instorten. Het gevolg is een zure pens (acidose) of een pens die opzwelt en de ademhaling afknijpt (bloat). Wen nieuwe voeding dus in stappen van zeven tot tien dagen in, en geef nooit opeens een grote portie krachtvoer of suikerrijk fruit.
Krachtvoer is er voor dieren die het echt nodig hebben: drachtige en zogende geiten, snel groeiende lammeren en dieren die om gezondheidsredenen moeten aankomen. Een geit die gewoon in de wei loopt heeft het zelden nodig.
Overvoeding is de snelste route naar een verstoorde pens en naar nierstenen, vooral bij bokken en gecastreerde dieren. Brood, koekjes en keukenafval verstoren de pensflora en horen niet in het rantsoen.
Een handje bladgroen, een stukje wortel, appel of watermeloen, of een tak met blad. Geiten zijn dol op variatie en eten graag met de seizoenen mee.
Zoek op naam of filter op categorie. Staat een plant uit jouw tuin er niet tussen? Ga dan uit van het voorzichtige antwoord: niet geven, en controleer het bij een dierenarts of via een plantenlijst van een geitenfokvereniging.
De basis van het geitendieet. Vers gras (weide) en gedroogd gras (hooi) zijn de voornaamste voedingsbronnen. Rijk aan vezels voor een gezonde penswerking.
Zowel bloemen, bladeren als stengels zijn eetbaar. Rijk aan vitamines A, C en K. Dwerggeiten eten het graag en het heeft een licht diuretisch effect.
Zowel smalbladige als breedbladige weegbree is uitstekend voer. Bevat mucilagineuze stoffen die goed zijn voor de spijsvertering.
Vers brandt de netel in de bek; gedroogd of verwelkt is het uitstekend voer, rijk aan ijzer, calcium en eiwit. Hang een bos te drogen en voer het in de winter bij.
Wilg bevat salicine, een natuurlijk pijnstillend stofje. Dwerggeiten knagen graag aan wilgentakken. Geeft ook geestelijke verrijking.
Geiten zijn dol op bramen- en braambladeren. Ze zijn rijk aan antioxidanten en vezels. Let op de doorns – jonge loten zijn veiliger.
Bladeren en kleine takjes van de appelboom zijn veilig en lekker voor geiten. Vermijd verwelkte bladeren van pruimen en kersen (produceren blauwzuur).
Rode en witte klaver zijn eiwitrijke voedselbronnen. Geef het met mate – te veel klaver kan bloat (opgeblazenheid) veroorzaken.
Zeer eiwitrijk en calciumhoudend. Ideaal als aanvulling voor drachtige en zogende geiten. Voor niet-drachtige geiten met mate geven.
Kamille heeft een kalmerend effect en is goed voor de spijsvertering. Kan vers of gedroogd worden aangeboden.
Bladeren en jonge takken van de els zijn veilig en lekker. Goede bron van vezels en mineralen.
Bevat inuline, een prebiotische vezel die de darmflora ondersteunt. Dwerggeiten eten zowel bladeren als stengels.
Haverstro is een goede vezelbron. Haverkorrels zijn energierijk en geweldig als traktatie of prestatievoer voor zogende geiten.
Verse jonge beukenbladeren zijn veilig en lekker. Gedroogde bladeren zijn ook prima. Vermijd grote hoeveelheden beukennootjes.
Munt is aromatisch en wordt graag gegeten. Het heeft antibacteriële eigenschappen en kan de melkkwaliteit positief beïnvloeden bij zogende geiten.
Vruchten zijn een gezonde traktatie. Verwijder bij grote hoeveelheden de zaden (bevatten blauwzuur in theorie, maar kleine hoeveelheden zijn doorgaans geen probleem).
Geiten houden van zowel de vrucht als de schil. Rijk aan kalium. Ook de bladeren en de hele plant zijn veilig.
Een favoriete snack. Rijk aan bètacaroteen. Geef ze in hapklare stukken om verstikking te voorkomen.
Zeer verfrissend bij warm weer. Ze eten vaak de hele vrucht, inclusief de schil en zaden.
Zowel de vrucht als de zaden zijn veilig en voedzaam. Sommige houders geloven dat de zaden een licht ontwormend effect hebben.
De hele plant (bladeren, stengels, vruchten) is veilig en geliefd. Goede bron van antioxidanten.
Geiten zijn dol op rozen, inclusief de bloemen en de bladeren. Let alleen op voor grote doorns.
Veilig in beperkte mate. Te veel kan leiden tot opgeblazenheid (bloat), dus voer met mate.
Veilig in kleine hoeveelheden. Knoflook staat bekend om zijn weerstandsverhogende eigenschappen. Te veel ui kan echter bloedarmoede veroorzaken.
Dennen- en sparrengranen zijn rijk aan vitamine C. Geiten eten ze vaak graag in de winter.
De bladeren en schors van de meeste esdoorns zijn veilig. Let op: de Rode Esdoorn kan giftig zijn.
De hele plant is eetbaar. De zaden zijn een goede bron van vetten en vitamine E.
Risico: DODELIJK. Alle delen van de taxus (naaldjes, twijgen, bessen) bevatten taxine-alkaloïden. Zelfs kleine hoeveelheden (100–200 g) kunnen een geit doden door hartstilstand. Symptomen: plotse dood, spierbeven, ademhalingsmoeilijkheden.
Risico: DODELIJK. Bevat grayanotoxinen. Vergiftiging leidt tot overvloedig kwijlen, braken, verminderd bewustzijn, hartritmestoornissen en de dood. Alle delen zijn giftig, ook de honing van de bloemen.
Risico: Ernstige vergiftiging. Bevat buxine en andere alkaloïden. Symptomen: diarree, buikpijn, spierkrampen, ademhalingsmoeilijkheden. Kan bij grote hoeveelheden fataal zijn.
Risico: DODELIJK bij grote hoeveelheid. Bevat solanine. Symptomen: verlammingsverschijnselen, spierbeven, diarree, bewusteloosheid, hartfalen.
Risico: DODELIJK. Bevat digitalisglycosiden die de hartwerking ernstig verstoren. Zelfs kleine hoeveelheden veroorzaken hartritmestoornissen en kunnen snel dodelijk zijn.
Risico: DODELIJK. Alle delen (zaden, peulen, bladeren, bast) bevatten cytisine. Symptomen: overvloedig speeksel, braken, convulsies, bewusteloosheid, de dood.
Risico: Ernstig bij grote hoeveelheden. Eikels bevatten tanninen die nierschade veroorzaken. Kleine hoeveelheden zijn meestal geen probleem, maar grote hoeveelheden leiden tot constipatie, nierfalen en bloederige urine.
Risico: DODELIJK. Bevat oleandrinen (hartglycosiden). Zelfs het water waarin oleanderbladeren hebben gelegen is giftig. Symptomen: braken, diarree, hartstoringen, de dood.
Risico: Ernstige vergiftiging. Bevat thiaminase en kankerverwekkende stoffen. Chronische opname leidt tot beenmergschade, inwendige bloedingen en kanker.
Risico: DODELIJK. Bevat atropine en scopolamine. Symptomen: verwijde pupillen, droge mond, delirium, convulsies, hartstoringen, de dood.
Risico: Ernstige vergiftiging. Bol én bladeren bevatten lycorine. Vergiftiging veroorzaakt braken, slaperigheid, lage bloeddruk en convulsies.
Risico: Matig tot ernstig. Bevat hederin. Kleine hoeveelheden veroorzaken maagdarmklachten; grote hoeveelheden kunnen zenuwtoxisch zijn.
Risico: Gevaarlijk. De oranje melksap bevat alkaloïden die lever- en nierschade veroorzaken bij regelmatige opname.
Risico: Ernstig bij grote hoeveelheden. Sommige soorten bevatten lupinine en andere alkaloïden die zenuwschade en 'kronkelziekte' (louping ill-achtig) kunnen veroorzaken.
Risico: Giftig. Vooral de variëteiten uit Zuid-Amerika (zoals Haas) zijn gevaarlijk. Het bevat persine, wat kan leiden tot hartfalen en ademhalingsproblemen. Mexicaanse avocado's zijn vaak minder problematisch, maar voorzichtigheid is geboden.
Risico: ZEER GIFTIG. Bevat hartglycosiden die vergelijkbaar zijn met vingerhoedskruid. Kan leiden tot hartverlamming.
Risico: Giftig. De stengels zijn veilig (maar zuur), maar de bladeren bevatten grote hoeveelheden oxaalzuur, wat nierfalen kan veroorzaken.
Risico: DODELIJK. Een van de meest giftige planten in Europa. Zelfs aanraken kan al irritatie geven; inname leidt vaak tot de dood door ademhalingsverlamming.
Risico: Giftig. De bessen en bladeren kunnen ernstige maag-darmklachten en sufheid veroorzaken.
Risico: ZEER GIFTIG. Bevat grayanotoxinen, vergelijkbaar met rododendron. Kan leiden tot braken, stuiptrekkingen en de dood.
Risico: Ernstige vergiftiging. Bevat alkaloïden die het zenuwstelsel aantasten en kunnen leiden tot verlamming.
Risico: Giftig. Bevat cardiale glycosiden die hartproblemen en ademhalingsmoeilijkheden kunnen veroorzaken.
Risico: DODELIJK (vooral bij verwelkt blad). Het verwelkte blad bevat blauwzuur (cyanide), wat binnen enkele minuten dodelijk kan zijn.
Geen plant gevonden met deze zoekopdracht. Probeer een andere naam of zet het filter op "Alles".
05 — Gezondheid
Geiten verbergen ziekte zo lang mogelijk; tegen de tijd dat een dier apart staat of stopt met eten, is het vaak al dagen aan de gang. Leer daarom wat normaal is, zodat je kunt zien wat afwijkt.
| Meting | Normale waarde |
|---|---|
| Lichaamstemperatuur | 38,5 – 39,7 °C |
| Hartslag | 70 – 90 slagen per minuut |
| Ademhaling | 15 – 30 keer per minuut |
| Pensbewegingen | 1 – 2 per minuut, voelbaar links onder de flank |
| Slijmvliezen (FAMACHA) | roze tot lichtrood; bleek of wit betekent bloedarmoede |
Meet de temperatuur rectaal en noteer de waarde bij twijfel. Een dier dat gestrest is of in de zon heeft gestaan meet al snel iets hoger.
Parasitaire nematoden, met name Haemonchus contortus (bloedzuigende worm). Besmetting via begraasde wei.
Bleke slijmvliezen, vermagering, lusteloosheid, vochtophoping onder de kin ("flessenkaak") en bloedarmoede.
Ontworming met middelen op basis van ivermectine, benzimidazolen of levamisol. Steeds op advies van de dierenarts wegens resistentie.
Om de paar weken van perceel wisselen, geen overbegrazing, voer nooit van de grond en de FAMACHA-score bijhouden.
Eencellige parasieten (Eimeria) in de dunne darm. Vooral lammeren tot een half jaar zijn kwetsbaar.
Waterige tot bloederige diarree, gewichtsverlies, sufheid, uitdroging, buikpijn.
Sulfonamiden (sulfadimidine) of toltrazuril op voorschrift dierenarts. Ondersteunende therapie met elektrolyten.
Droge, schone stalling, geen overbevolking, gescheiden opfok jonge dieren, goede voederhygiëne.
Te lange hoeven (onvoldoende bijknippen), vochtige omgeving (voetrot door Fusobacterium + Dichelobacter), verwondingen.
Kreupelheid, rode/stinkende hoeven, weigering om te lopen, voorkeurhalten op knieën.
Regelmatig hoeven bijknippen (elke 6–8 weken), hoefbaden met kopersulfaat, antibiotica bij voetrot.
Droge ondergrond, regelmatig hoefverzorging, toegang tot harde ondergrond (grind, beton).
Bacteriële infectie van het uier (Staphylococcus, Streptococcus, E. coli). Meer bij zogende geiten.
Warm, gezwollen, pijnlijk uier; veranderde melk (vlokken, bloed, waterachtig); koorts; weigering om lam te laten drinken.
Directe veterinaire interventie: antibiotica intramusculair of intramammaïr, uitmelken, pijnstillers.
Hygiënische melkinstallatie, droge stalling, regelmatige uiercontroles, droogzetbehandeling.
Bacteriën (Mannheimia, Pasteurella), virussen of Mycoplasma. Vaker bij stress, tocht, vochtige stalling of plotse temperatuurwisselingen.
Hoesten, neusvloed, koorts (>40°C), versnelde ademhaling, sufheid, eetlustvermindering.
Antibiotica (oxytetracycline, tulathromycine) op voorschrift, ontstekingsremmers, droge warme omgeving.
Goede ventilatie zonder tocht, vaccinaties, nieuwe dieren quarantaine houden, stressvermijding.
Clostridium perfringens type C of D. Toxineproductie in de darm bij plotse dieetverandering of overvoeding.
Plotse dood (soms zonder voorafgaande symptomen), convulsies, opgeblazen buik, bloederige diarree.
Antitoxineserum indien snel beschikbaar; vaak is de dood te snel. Ondersteunende zorg.
Vaccinatie is essentieel (CD-T vaccin jaarlijks). Geen plotse dieetveranderingen. Geleidelijk wennen aan nieuw voer.
Clostridium tetani-sporen in de bodem. Infectie via wonden, kastratieverwondingen of onthoornen.
Spierstijfheid, "sawhorse"-houding, trismus (kaakklem), overgevoeligheid voor geluid/licht, uiteindelijk verlamming.
Tetanusantitoxine, antibiotica, spierverstappers, donkere rustige omgeving. Prognose is slecht.
Vaccinatie (CD-T combivaccin), aseptische wondverzorging bij ingrepen, tetanusantitoxine profylactisch bij risicovolle ingrepen.
Luizen, schurftmijten (Sarcoptes, Psoroptes), teken. Besmetting via direct contact of bedding.
Jeuk, haaruitval, krabgedrag, schilferige huid, korstvorming, rusteloosheid.
Ivermectine (injectie of pour-on), pyrethroïden voor luizen. Behandel alle dieren en desinfecteer de stalling.
Quarantaine nieuwe dieren, regelmatige huidinspectie, schoon strooisel, tekencontrole na begrazing.
Eenzijdige voeding, gebrekkig weideaanbod, overmatig hooi zonder aanvulling. Koper-, selenium- en zinktekort zijn het meest voorkomend.
Kopergebrek: vale vacht en pigmentverlies in donker haar. Seleniumgebrek: witte spierziekte met stijve, slappe lammeren. Zinktekort: huidproblemen en verminderde vruchtbaarheid.
Gericht bijsupplementeren, nadat bloedonderzoek heeft uitgewezen wat er ontbreekt.
Mineralenblok permanent beschikbaar stellen, losse mineralen bijmengen, jaarlijks bloedpanel laten afnemen.
Wormen raken resistent tegen de middelen die het vaakst worden gebruikt. Het advies is dan ook om niet standaard te ontwormen maar te testen: mestonderzoek laat zien of er echt een probleem is, en de FAMACHA-score van het ooglid vertelt of een dier bloedarm wordt.
Geiten zijn eenvoudig te herbekijken maar moeilijk te behandelen: de pens maakt de werking van veel middelen onvoorspelbaar. Bespaar dus niet op een consult.
06 — Fokken
Dwerggeiten zijn het hele jaar door vruchtbaar, wat betekent dat je zelf bepaalt wanneer de lammeren komen – en dat het ook flink mis kan gaan als je niet oplet. Fokken met een geit die zelf nog amper volwassen is, is vragen om problemen.
Fok alleen met gezonde, volgroeide dieren: een geit van minimaal 7 tot 12 maanden die zestig procent van haar volwassen gewicht heeft. Vraag de fokker of de dierenarts naar de bloedlijnen. Inteelt levert zwakke lammeren op, en bokken worden al jong vruchtbaar – een dochter van dezelfde bok dekken is vragen om problemen.
Bedenk ook wat je met de lammeren doet. Een geit werpt gemiddeld twee tot drie lammeren per keer, elk jaar opnieuw. Bokjes zijn lastiger te plaatsen dan geitjes en worden meestal op jonge leeftijd gecastreerd.
De bronstcyclus duurt 21 dagen en de eigenlijke bronst 12 tot 36 uur: staartwiebelen, onrust, veel geluid en een vochtige afscheiding. Noteer de dekdatum meteen, want daar hangt alles aan vast.
De dracht duurt gemiddeld 145 tot 155 dagen, dus ongeveer vijf maanden.
De lammeren groeien nu het hardst. De geit krijgt extra eiwit en energie in kleine porties, plus een rustige plek om te eten, want in de kudde wordt een drachtig dier makkelijk weggeduwd.
Het uier zwelt, het schaambeen verzacht en de geit trekt zich terug. Vaak is ze onrustig en loopt ze heen en weer. Zorg voor een droge, beschutte plek met schoon stro.
Meestal verloopt die zonder hulp. Het eerste lam komt bij een normale ligging binnen 30 tot 60 minuten na het breken van de vliezen; daarna volgen de andere sneller. Blijf op afstand kijken en grijp pas in als er na een half uur niets gebeurt.
Dit is het belangrijkste moment van de hele fokkerij. Het lam moet binnen twee uur biest drinken, want dat is de enige bron van antistoffen. Drinkt het niet zelf, melk de moeder dan af en geef de biest met een flesje. Desinfecteer het navelstrengstompje en weeg het lam.
Weeg de eerste week dagelijks. Bij twee of meer lammeren let je extra op het kleinste dier, dat vaak bij het uier wordt weggeduwd. Laat lammeren tot 8 tot 12 weken bij de moeder en wen ze tegelijk aan hooi en water.
Spenen lukt vanaf 8 tot 12 weken, als de lammeren zelfstandig ruwvoer en water opnemen. Bouw de melkgift rustig af: dat is voor moeder en lam vriendelijker dan een plotselinge scheiding.
Onthoornen gebeurt meestal binnen de eerste twee weken na de geboorte, castreren op jonge leeftijd. Laat dit door een dierenarts doen, met pijnstilling. Wil je geen geiten met hoorns, dan is de ingreep vroeg in het leven veel vriendelijker dan later.
Een geit die lamt geeft daarna melk, en blijft dat doen zolang je blijft melken. Reken op ongeveer een halve tot anderhalve liter per dag, met bij de Nigerian Dwarf een opvallend vetpercentage van 5 tot 10 procent – precies waarom die dieren populair zijn bij kaasmakers.
07 — Beeld
Klik op een foto voor een grotere weergave. Alle foto's komen van Wikimedia Commons en mogen vrij gebruikt worden; bij elke foto staat wie hem maakte.
Fotoverantwoording: de foto's op deze pagina komen van Wikimedia Commons en zijn daar onder een vrije licentie of als publiek domein beschikbaar gesteld. De maker en de licentie staan bij elke foto vermeld; de volledige licentietekst is via de bestandspagina op Commons na te lezen.
08 — Vragen
De vragen die we het vaakst terugzien, met het antwoord dat we zelf zouden geven.
Minimaal 10 tot 15 m² buitenruimte en 2 m² binnenruimte per geit. Meer ruimte betekent minder verveling en dus minder pogingen om de omheining te slopen. Een hoogteverschil in het verblijf – een stenen rand, een stapel stronken, een platform – maakt meer verschil dan een paar extra vierkante meter vlak gras.
Nee, dat wordt sterk afgeraden. Dwerggeiten zijn sociale kuddedieren. Eenzaamheid veroorzaakt chronische stress, depressie en gezondheidsproblemen. Houd altijd minimaal twee geiten. Een gecastreerde bok (wether) en een geit zijn een uitstekende combinatie.
Gemiddeld elke 6 tot 8 weken. Op zachte, natte grond groeien de hoeven sneller dan op harde, droge bodem. Wen je dieren er jong aan: een geit die het als lammetje gewend is om opgetild te worden, staat later rustig stil.
Voor hobbymatige houders is vooral de jaarlijkse vaccinatie tegen enterotoxemie en tetanus (het CD-T-vaccin) aan te raden. Laat je dierenarts het schema bepalen dat bij jouw regio en kudde past; dat verandert met de jaren en met uitbraken in de omgeving.
Let op: afwijkend gedrag (sufheid, isolatie van de kudde), eetlustvermindering, abnormale ontlasting, koorts (>40°C rectaal), ongewone houding of kreupelheid. Controleer regelmatig de slijmvliezen (FAMACHA-methode voor wormbelasting) en het gewicht. Bij twijfel altijd een dierenarts raadplegen.
Ja, vrouwelijke dwerggeiten geven melk na het lammeren. De gemiddelde productie is 0,5 tot 1,5 liter per dag, afhankelijk van het ras, de voeding en de genetica. Nigerian Dwarf geiten staan bekend om hun rijke, romige melk met een hoog vetpercentage (5–10%), ideaal voor kaas- en yoghurtbereiding.
Brood en keukenafval worden sterk afgeraden. Brood bevat te veel suiker en zetmeel, wat de pensflora verstoort en kan leiden tot bloat of acidose. Keukenafval kan behalve ongeschikte voedingsmiddelen ook giftige ingrediënten bevatten (uien, look, citrus, avocado). Houd het bij hooi, gras en goedgekeurd vers groenvoer.
Ja! Dwerggeiten staan bekend als uitstekende familiedieren. Ze zijn klein genoeg om veilig met kinderen om te gaan, zachtaardig en levendig. Leer kinderen wel hoe ze respectvol met dieren omgaan. Supervisie bij jonge kinderen is altijd aangeraden, ook al zijn dwerggeiten over het algemeen niet agressief.
Geiten zijn geen stille dieren: ze blaten, en bokken hebben tijdens de bronst een uitgesproken geur. Met twee dieren, een droge stal en mest die je wekelijks opruimt valt de overlast meestal mee. Laat de mest niet liggen en controleer vooraf bij de gemeente of het bestemmingsplan het houden van vee op jouw adres toestaat.
Ja, ook als je er maar twee houdt. In Nederland krijgen schapen en geiten twee identificatiemiddelen, moeten ze op een locatie met een UBN staan en moet je de aan- en afvoer melden bij RVO. In België gelden vergelijkbare verplichtingen via het FAVV en de regionale diergezondheidsorganisatie. Regel dit voordat je dieren ophaalt.
Gemiddeld 12 tot 15 jaar, met uitschieters naar 18. Denk dus in decennia, niet in jaren: een geit die je nu neemt is er waarschijnlijk nog als je kinderen het huis uit zijn. Dat is de belangrijkste reden om vooraf na te denken over de opvang als het later niet meer lukt.
Met schapen, paarden of ezels gaat het meestal goed, al zijn schapen geen vervanging voor een tweede geit. Combineer geiten niet met kippen in dezelfde ruimte: die vervuilen het voer en het water. En zet een intacte bok nooit samen met andere dieren.
09 — Contact
Staat je vraag er niet bij, of klopt er iets niet? Laat het weten. We antwoorden meestal binnen twee werkdagen.
Dwerggeit.be is een onafhankelijk informatieplatform. We zijn geen dierenartsenpraktijk en geen fokkerij. Bij twijfel over de gezondheid van een dier is de dierenarts altijd de juiste keuze – niet deze website.
Let op. De informatie op deze site is algemeen van aard en vervangt geen veterinair advies. Doseringen, vaccinatieschema's en regelgeving veranderen; controleer ze bij je dierenarts, bij RVO, bij het FAVV of bij de gemeente.